Najlepsze rozwiązanie AI do wykrywania raka płuca w Polsce

Jesteś między pacjentami, między spotkaniami, albo czytasz to w dziesięciu minutach przerwy między przeglądem oddziału a rozmową z dostawcą. W tej chwili nie masz czasu na numer rozporządzenia, załącznik konkursowy i zapis o rozliczeniach ukryty w dokumentacji NFZ.

Zrozumiałe. Pomińmy więc etap czytania Rozporządzenia Ministra Zdrowia, Dz.U. 2026 poz. 976 akapit po akapicie i przejdźmy do tego, co faktycznie ma znaczenie, jeśli zarządzasz lub doradzasz pracowni radiologicznej w Polsce.

Jeśli sądzisz, że ogólnopolski program badań przesiewowych raka płuca sprowadza się do zakupu tomografu, przebadania palaczy z grupy wysokiego ryzyka i rozliczenia świadczeń — rzeczywistość jest bardziej wymagająca, a sam program znacznie mniej dopracowany, niż sugerują komunikaty prasowe.

Oto trzy rzeczy, które naprawdę mają znaczenie.

#1: Program jest realny, ale nie działa na zasadzie "podłącz i badaj"

Badania przesiewowe niskodawkową tomografią komputerową (NDTK) stały się gwarantowanym świadczeniem w koszyku świadczeń zdrowotnych. NFZ będzie je finansował. Szesnaście oddziałów wojewódzkich NFZ ogłosi otwarte konkursy ofert, a w odróżnieniu od niektórych zamkniętych sieci specjalistycznych, ta struktura pozwala kilku placówkom w tym samym regionie wygrać kontrakt jednocześnie.

To nie oznacza, że wystarczy posiadać tomograf, aby rozpocząć rozliczanie świadczeń. Rozporządzenie wprowadza kilka nienegocjowalnych warunków operacyjnych:

• Podwójne odczytanie jest obowiązkowe. Każde badanie NDTK musi być niezależnie zinterpretowane przez dwóch lekarzy radiologów, a nie jednego. To nie jest zalecenie dotyczące kontroli jakości — to wymóg strukturalny, zgodny z tym, jak prowadzone są poważne międzynarodowe programy przesiewowe.
• Kwalifikacje radiologa są konkretne i weryfikowane zewnętrznie. Radiolog musi wykazać co najmniej 300 samodzielnie opisanych badań NDTK w ciągu ostatnich 5 lat, a liczba ta musi zostać potwierdzona przez konsultanta wojewódzkiego w dziedzinie radiologii — nie wystarczy oświadczenie własne.
• Wspomaganie AI to twardy wymóg sprzętowo-programowy, a nie dodatek. Oprogramowanie z oznaczeniem CE, umożliwiające automatyczną detekcję guzków, pomiar objętości oraz wyliczenie czasu podwojenia objętości (VDT), musi działać już w momencie składania oferty.
• Wymagana jest pełna ścieżka kliniczna, nie tylko zdolność diagnostyczna. Wizyty kwalifikujące i wynikowe realizowane przez specjalistów pulmonologii, chirurgii klatki piersiowej, medycyny rodzinnej, chorób wewnętrznych lub medycyny pracy są częścią wymogów — to program interdyscyplinarny zbudowany wokół rdzenia radiologicznego.
• Sam tomograf musi spełniać określony próg techniczny. Wielorzędowy aparat CT, minimum 32 rzędy detektorów, CTDIvol na poziomie nie wyższym niż 3 mGy. Urządzenia, które obsługiwały wcześniejszą fazę pilotażową przy niższej liczbie rzędów, nie spełnią tego progu.

Krótko mówiąc: droga prawna jest otwarta, ale próg operacyjny jest wysoki i najprawdopodobniej został ustawiony celowo — by uniknąć problemów z jakością, jakie pojawiły się przy wcześniejszych wdrożeniach programów przesiewowych za granicą, gdzie wolumen badań wyprzedził rygor diagnostyczny.

#2: 1 października to potwierdzona data startu — z wciąż domykaną kwestią finansowania

Okresy obowiązywania umów rozpoczynają się nie wcześniej niż 1 października 2026 roku. Ta data pozostaje spójna w kolejnych komunikatach ministerstwa i to właśnie wokół niej każda placówka powinna planować przygotowania.

Oto szczegół, o którym mówi się znacznie rzadziej.

7 sierpnia 2026 r. — NFZ opublikował projekt zarządzenia wykonawczego regulującego finansowe i kontraktowe zasady realizacji programu, w tym zasady rozliczeń oraz załącznik dotyczący refundacji. Konsultacje publiczne projektu zakończyły się 14 sierpnia 2026 r. Zgodnie z kalkulacjami kosztów AOTMiT, koszt programu oszacowano na około 12,7 mln zł w pierwszym roku, 38,1 mln zł w drugim roku oraz 63,6 mln zł w trzecim roku, co oznacza, że określono już skalę finansowania. Nadal ustalana jest natomiast ostateczna wycena poszczególnych kodów rozliczeniowych — za wykonane badanie, wizytę kwalifikacyjną oraz wizytę z omówieniem wyniku — w związku z finalizacją konsultacji.

W praktyce oznacza to, że oddziały wojewódzkie NFZ mają ogłosić postępowania konkursowe wkrótce po sfinalizowaniu przepisów wykonawczych. Placówki są proszone o zaangażowanie sprzętu, kadr, oprogramowania i partnerstw klinicznych względem stałej daty startu, podczas gdy dokładne mechanizmy rozliczeń wciąż się finalizują równolegle.

To nie jest powód, by zwlekać z przygotowaniami. To powód, by priorytetowo potraktować te elementy oferty konkursowej, które nie zależą od ostatecznego harmonogramu rozliczeń: sprzęt, kwalifikacje kadry i oprogramowanie.

#3: Program opiera się na pięciu latach polskich danych wdrożeniowych, a nie na zaimportowanych protokołach badań klinicznych

Można by założyć, że Polska po prostu przeniosła międzynarodowy protokół badań przesiewowych — na przykład z badania NELSON — i zastosowała go wprost. To nie jest pełny obraz sytuacji.

Rozporządzenie powstało po zakończeniu pięcioletniego ogólnopolskiego pilotażu programu wczesnego wykrywania raka płuca z wykorzystaniem NDTK. Ten pilotaż dostarczył realnych, polskich danych wdrożeniowych — nie tylko wyników skuteczności z badań międzynarodowych, ale danych operacyjnych o tym, jak kryteria kwalifikacji, logistyka podwójnego odczytu i interdyscyplinarne ścieżki skierowań funkcjonują w polskiej infrastrukturze ochrony zdrowia, przy polskich wolumenach pacjentów i polskich ograniczeniach kadrowych.

Dlatego kryteria kwalifikacji są tak szczegółowe. Program obejmuje:

• Grupę standardowego ryzyka: osoby w wieku 55–74 lat, z co najmniej 20 paczkolatami palenia, obecnie palące lub które rzuciły palenie w ciągu ostatnich 15 lat.
• Grupę rozszerzonego ryzyka: osoby w wieku 50–74 lat z porównywalną historią palenia oraz dodatkowym czynnikiem ryzyka — POChP, włóknieniem płuc, zawodową ekspozycją na czynniki rakotwórcze (azbest, krzemionka, radon, spaliny silników Diesla, między innymi wymienione wprost), lub osobistą bądź rodzinną (u krewnych pierwszego stopnia) historią nowotworów związanych z paleniem.

Ten poziom szczegółowości — kategorie ekspozycji zawodowej, wcześniejsza historia nowotworowa, waga historii rodzinnej — nie pochodzi z ogólnych wytycznych międzynarodowych. Odzwierciedla pięć lat obserwacji tego, jak stratyfikacja ryzyka faktycznie sprawdzała się w polskich placówkach klinicznych.

W praktyce program ten nie został zaprojektowany wyłącznie do wykrywania guzków płuc. Został zaprojektowany, by prowadzić ogólnopolski, interdyscyplinarny ekosystem badań przesiewowych z podwójnym odczytem, zdolny wytrzymać realny wolumen kliniczny bez załamania logistycznego — co jest zadaniem znacznie trudniejszym niż sama diagnostyka obrazowa.

Jeśli dotarłeś tutaj, Twoja placówka jest już przed większością konkurencji

Większość placówek poczeka na dokumentację konkursową z oddziału wojewódzkiego, zanim zajmie się kwestią zgodności z wymogami. Wtedy zaświadczenie o kwalifikacjach radiologa od konsultanta wojewódzkiego, wdrożenie i walidacja oprogramowania AI z oznaczeniem CE oraz audyt protokołów tomografu staną się zadaniami realizowanymi pod presją terminu, zamiast pracą wykonaną z wyprzedzeniem.

Oto sekwencja operacyjna, uporządkowana według tego, jak faktycznie powinna przebiegać.

Zgodność sprzętowa jest binarna

Minimum 32 rzędów detektorów i pułap CTDIvol na poziomie 3 mGy to warunki dopuszczające do konkursu, a nie cele aspiracyjne. Jeśli główny tomograf placówki pracuje w protokole o niższej liczbie rzędów, znanym z wcześniejszej dokumentacji fazy pilotażowej, nie zakwalifikuje się do tej edycji programu. Warto to zweryfikować już teraz, zanim oferta zostanie zbudowana wokół sprzętu, który dyskwalifikuje wniosek już na starcie.

Liczba badań radiologa wymaga zweryfikowanej dokumentacji, zanim będzie potrzebna

Trzysta samodzielnie opisanych badań NDTK w ciągu pięciu lat to liczba osiągalna dla większości doświadczonych radiologów klatki piersiowej — ale "osiągalna" i "udokumentowana oraz potwierdzona przez konsultanta wojewódzkiego" to dwie różne kwestie. Placówki powinny rozpocząć tę weryfikację już teraz. Konsultanci mają ograniczoną przepustowość, a bycie czterdziestym w kolejce w tygodniu ogłoszenia konkursów to ryzyko, którego można łatwo uniknąć.

Wymóg oprogramowania to jedyny warunek możliwy do w pełni rozwiązania jeszcze przed ogłoszeniem konkursu — i tu Rayscape eliminuje niepewność całkowicie

W odróżnieniu od certyfikacji kadrowych czy zakupu sprzętu wysokospecjalistycznego, które wymagają czasu, cykli budżetowych, a czasem nowego sprzętu, platforma AI z oznaczeniem CE do raportowania NDTK może zostać wdrożona, zwalidowana i w pełni operacyjna w ciągu kilku tygodni. Musi ona działać w momencie składania oferty, a nie zostać obiecana do dostarczenia po przyznaniu kontraktu.

To dokładnie ta luka, którą wypełnia Rayscape. Rayscape dostarcza rozwiązanie AI z oznaczeniem CE, zwalidowane klinicznie do analizy tomografii klatki piersiowej, które spełnia wszystkie trzy elementy wymogu programowego w jednej platformie: automatyczną detekcję guzków, pomiar objętości oraz automatyczne wyliczenie czasu podwojenia objętości (VDT). Zamiast zmuszać placówkę do łączenia osobnych narzędzi do detekcji, pomiaru i śledzenia dynamiki wzrostu — i osobnej walidacji każdego z nich — Rayscape dostarcza pełny wymóg regulacyjny jako jeden zintegrowany system, już oznaczony CE i gotowy do udokumentowania w dokumentacji konkursowej.

Ma to znaczenie wykraczające poza samą zgodność formalną. Rayscape zostało zbudowane, by integrować się bezpośrednio z istniejącym systemem PACS i procesem raportowania, dzięki czemu placówki skalujące się z wolumenu pilotażowego do wolumenu badań populacyjnych nie zarządzają równolegle osobnym systemem obok istniejącej infrastruktury. Dla placówki przygotowującej konkurencyjną ofertę oznacza to krótszą drogę od decyzji do wdrożenia, czytelniejszą ścieżkę audytową w dokumentacji konkursowej oraz radiologów, którzy nie ponoszą dodatkowego obciążenia nowym oprogramowaniem na szczycie obowiązkowego podwójnego odczytu.

Warto też jasno powiedzieć o wymiarze finansowym. Ponieważ wymóg oprogramowania jest warunkiem dopuszczającym do konkursu, placówka bez zgodnego rozwiązania nie może uzyskać dostępu do kontraktu z NFZ — niezależnie od tego, jak mocny jest jej sprzęt, kadra czy ścieżka kliniczna. Wdrożenie Rayscape jeszcze przed sezonem konkursowym to element, który zamienia pozostałe inwestycje placówki — tomograf, wykwalifikowanego radiologa, sieć skierowań — w kwalifikującą się i finansowalną ofertę. Przy własnych szacunkach AOTMiT wskazujących finansowanie programu na poziomie 12,7 mln zł w pierwszym roku, rosnące do 63,6 mln zł w trzecim roku, decyzja o oprogramowaniu podjęta teraz decyduje o tym, czy placówka uczestniczy w tej puli finansowania już od pierwszej rundy kontraktowania, czy patrzy, jak zabezpieczają ją konkurenci z tego samego regionu.

Ścieżka kliniczna to kwestia partnerstw, nie dokumentacji

Wizyty kwalifikujące i wynikowe realizowane przez specjalistów pulmonologii, chirurgii klatki piersiowej, medycyny rodzinnej, chorób wewnętrznych lub medycyny pracy wymagają funkcjonujących relacji ze skierowującymi, a nie jedynie nazwisk wpisanych do formularza. Tam, gdzie takie relacje jeszcze nie istnieją, jest to zazwyczaj element o najdłuższym czasie realizacji i zasługuje na uwagę już teraz, a nie w ostatnich tygodniach przygotowań konkursowych.

Okno czasowe jest węższe, niż się wydaje

Konkursy regionalne mają zostać ogłoszone wkrótce po sfinalizowaniu przepisów wykonawczych przez NFZ — a skoro projekt zarządzenia finansowego jest już w końcowej fazie konsultacji w tym tygodniu, to okno może zamknąć się szybciej, niż zakłada większość placówek. Data 1 października utrzymuje się jako operacyjny start programu we wszystkich ostatnich komunikatach, co oznacza, że placówki traktujące przygotowania jako "problem na wrzesień" są najbardziej narażone na przegapienie pierwszej rundy kontraktowania w całości.

Placówki, które przygotują się już teraz — ze zweryfikowanym sprzętem, potwierdzonymi kwalifikacjami radiologa oraz zwalidowaną i działającą zgodną platformą AI — będą tymi gotowymi do złożenia oferty w momencie otwarcia okna, zamiast budować dokumentację pod presją terminu wobec daty, która nigdy nie miała się przesunąć.

Jeśli Twój zespół chce zobaczyć, jak platforma Rayscape z oznaczeniem CE do detekcji, wolumetrii i VDT w badaniach NDTK wpasowuje się w Wasze konkretne środowisko PACS, i jak szybko może zostać wdrożona przed ogłoszeniem konkursu w Waszym regionie, skontaktuj się z zespołem Rayscape, aby umówić prezentację.